VERSIONE :Livio, Ab urbe condita, XXII, 51, 1-4

 

Tempo: 2 ore

Valutazione:

§         comprensione del brano p.4

§         individuazione delle strutture morfosintattiche p. 4

§         scelta lessicale p.2

 

Dopo la battaglia di Canne, tra le congratulazioni generali, il generale cartaginese Maarbale esorta Annibale a voler trarre subito profitto della vittoria marciando sulla stessa Roma. All'indugio del duce cartaginese Maarbale ne biasima l'incapacità di servirsi del successo. Questo indugio, commenta Livio, fu probabilmente la salvezza di Roma.

 

[1] Hannibali victori cum ceteri circumfusi gratularentur, suaderentque ut, tanto perfunctus bello, diei quod reliquum esset noctisque insequentis quietem et ipse sibi sumeret et fessis daret militibus, Maharbal praefectus equitum, minime cessandum ratus, «immo, ut quid hac pugna sit actum scias, die quinto», inquit, «victor in Capitolio epulaberis. Sequere; cum equite, ut prius venisse quam venturum sciant, praecedam». [2] Hannibali nimis laeta res est visa, maiorque quam ut eam statim capere animo posset. Itaque voluntatem se laudare Maharbalis ait, ad consilium pensandum temporis opus esse. Tum Maharbal: «Non omnia nimirum eidem Dii dedere; vincere scis, Hannibal;  victoria uti nescis».  Mora eius diei satis creditur saluti fuisse urbi atque imperio.[3] Postero die,  ubi primum inluxit, ad spolia legenda foedamque etiam hostibus spectandam stragem insistunt.  Iacebant tot Romanorum milia, pedites passim equitesque, ut quem cuique fors aut pugna iunxerat aut fuga.  Adsurgentis quidam ex strage media creati, quos stricta matutino frigore excitaverant vulnera, ab hoste oppressi sunt. [4] Quosdam et iacentes vivos, succisis feminibus poplitibusque, invenerunt, nudantis cervicem iugulumque, et reliquum sanguinem iubentes haurire.  Inventi quidam sunt mersis in effossam terram capitibus, quos sibi ipsos fecisse foveas obruentesque ora superiecta humo interclusisse spiritum apparebat.

 

1)  Cum...gratularentur :  cum narrativo , regge il dativo  Hannibali victori ;  suaderentque : coordinata al  cum  precedente, regge la  completiva volitiva   ut...et  ipse ...sumeret  e la sua coordinata  et fessis daret militibus ;  diei  quod...esset...insequenti s:  prop. relativa  al  congiuntivo obliquo ;  diei  e  noctis  insequentis :  genit. partitivi  di  reliquum ;  ratus : part. (da  reor ) congiunto con  Maharbal , regge l' infinitiva   minime cessandum  (sott.  esse );  ut...scias:  prop.  finale , regge l' interr. indir   quid...sit actum ;  victor : ha valore  predicativo ;  Sequere : imperativo del verbo depon.  sequor ;  ut...sciant : prop. finale che regge  l'infinitiva  venisse  (sott.  te );  prius...quam...sciant :  prop. temporale  che regge  l'infinitiva  venturum  (sott.  te esse ).

 2)  quam ut...posset :  prop. comparativa  ipotetica;  ad consilium pensandum :  gerundivo  con valore finale;  temporis opus esse : prop. infinitiva coordinata a  voluntatem laudare Maharbalis , retta da  ait , con una sfumatura avversativa;  temporis :  genit. partitivo  di  opus  ;  dedere : sta per  dederunt ;  mora...creditur :  costruz personale dei  verbi di dire  e di credere;  saluti...urbi atque   imperio :  costruz. del  doppio dativo .

 3)  ubi ...  illuxit : prop. temporale;  ad spoliam...stragem : gerundivo con valore  finale;  ut quem...fuga : prop. con valore relativo- modale;  quos...excitaverant  vulnera : prop. relativa il cui sogg. è  vulnera; stricta : riferito a  vulnera ;   matutino frigore : ablat. strumentale con valore  causale .

 4)  et iacentes vivos : riferito a  quosdam , ogg. di  invenerunt ;  succisis...poplitibusque :  ablat. assoluto ;  iubentes : concordato con  quosdam ,  regge l'infinitiva  reliquum sanguinem haurire ;  mersis...capitibus : ablat.  assoluto;  quos...apparebat : prop. relativa che regge le infinitive   sibi...interclusisse spiritum.