VERSIONE :Livio, Ab urbe condita, XXII, 51, 1-4
Tempo: 2 ore
Valutazione:
§
comprensione del
brano p.4
§
individuazione delle
strutture morfosintattiche p. 4
§
scelta lessicale p.2
Dopo la battaglia di Canne, tra le
congratulazioni generali, il generale cartaginese Maarbale esorta Annibale a
voler trarre subito profitto della vittoria marciando sulla stessa Roma.
All'indugio del duce cartaginese Maarbale ne biasima l'incapacità di servirsi
del successo. Questo indugio, commenta Livio, fu probabilmente la salvezza di
Roma.
[1] Hannibali victori cum ceteri
circumfusi gratularentur, suaderentque ut, tanto perfunctus bello, diei quod
reliquum esset noctisque insequentis quietem et ipse sibi sumeret et fessis
daret militibus, Maharbal praefectus equitum, minime cessandum ratus, «immo, ut
quid hac pugna sit actum scias, die quinto», inquit, «victor in Capitolio
epulaberis. Sequere; cum equite, ut prius venisse quam venturum sciant,
praecedam». [2] Hannibali nimis laeta res est visa, maiorque quam ut eam statim
capere animo posset. Itaque voluntatem se laudare Maharbalis ait, ad consilium
pensandum temporis opus esse. Tum Maharbal: «Non omnia nimirum eidem Dii
dedere; vincere scis, Hannibal;
victoria uti nescis». Mora eius
diei satis creditur saluti fuisse urbi atque imperio.[3] Postero die, ubi primum inluxit, ad spolia legenda
foedamque etiam hostibus spectandam stragem insistunt. Iacebant tot
Romanorum milia, pedites passim equitesque, ut quem cuique fors aut pugna
iunxerat aut fuga. Adsurgentis
quidam ex strage media creati, quos stricta matutino frigore excitaverant
vulnera, ab hoste oppressi sunt. [4] Quosdam
et iacentes vivos, succisis feminibus poplitibusque, invenerunt, nudantis
cervicem iugulumque, et reliquum sanguinem iubentes haurire. Inventi quidam sunt mersis in
effossam terram capitibus, quos sibi ipsos fecisse foveas obruentesque ora
superiecta humo interclusisse spiritum apparebat.
1) Cum...gratularentur : cum
narrativo , regge il dativo Hannibali
victori ; suaderentque : coordinata
al cum
precedente, regge la completiva
volitiva ut...et ipse ...sumeret e la sua coordinata et
fessis daret militibus ; diei quod...esset...insequenti s: prop. relativa al congiuntivo obliquo
; diei
e noctis insequentis : genit. partitivi di reliquum ;
ratus : part. (da reor )
congiunto con Maharbal , regge l'
infinitiva minime cessandum (sott.
esse ); ut...scias: prop. finale , regge l' interr.
indir quid...sit actum ; victor : ha valore predicativo ; Sequere :
imperativo del verbo depon. sequor
; ut...sciant : prop. finale che
regge l'infinitiva venisse
(sott. te ); prius...quam...sciant : prop. temporale che regge
l'infinitiva venturum (sott.
te esse ).
2) quam ut...posset : prop. comparativa ipotetica; ad consilium
pensandum : gerundivo con valore finale; temporis opus esse : prop. infinitiva coordinata a voluntatem laudare Maharbalis , retta
da ait , con una sfumatura
avversativa; temporis : genit. partitivo di opus ;
dedere : sta per dederunt ; mora...creditur : costruz personale dei
verbi di dire e di credere; saluti...urbi atque imperio :
costruz. del doppio dativo .
3) ubi ... illuxit : prop. temporale; ad spoliam...stragem : gerundivo con valore finale;
ut quem...fuga : prop. con valore relativo- modale; quos...excitaverant vulnera : prop. relativa il cui sogg. è vulnera; stricta : riferito a vulnera ;
matutino frigore : ablat. strumentale con valore causale .
4) et iacentes vivos :
riferito a quosdam , ogg. di invenerunt ; succisis...poplitibusque :
ablat. assoluto ; iubentes :
concordato con quosdam , regge l'infinitiva reliquum sanguinem haurire ;
mersis...capitibus : ablat.
assoluto; quos...apparebat :
prop. relativa che regge le infinitive
sibi...interclusisse spiritum.