Livio, Ab urbe condita, XXI, 41, 10-15

 

Valutazione:

Tempo: 2 ore

 

 

Scipione, arringando le milizie, afferma orgogliosamente di aver sempre perseguito l'avversario e rammenta le gravi sconfitte imposte, nel passato, dai Romani ai Cartaginesi. Scipione invita i soldati a combattere contro i Punici con maggior vigore e rabbia perché essi, sconfitti in modo umiliante nella prima guerra punica e costretti ad un trattato, non hanno mantenuto i patti. Prosegue rivendicando l'atteggiamento di magnanimità dei Romani nei confronti dei Cartaginesi vinti in contraccambio, ecco che ora essi minacciano gravemente la salvezza di tutta l'Italia, al seguito di un giovane pazzo (Annibale). Ormai i Cartaginesi sono sul suolo italico e costituiscono una serio pericolo incombente su Roma stessa. Bisogna dunque che ciascuno combatta per la propria famiglia e per il destino della potenza di Roma (par.15).

 

 

[10]      Itaque vos ego, milites, non eo solum animo  quo adversus alios hostes soletis pugnare velim, sed cum indignatione quadam atque ira, velut si servos videatis vestros arma repente contra vos ferentes. [11] Licuit ad Erycem clausos ultimo supplicio humanorum, fame, interficere; licuit victricem classem in Africam traicere atque intra paucos dies sine ullo certamine Carthaginem delere; veniam dedimus precantibus, emisimus ex obsidione, pacem cum victis fecimus, tutelae deinde nostrae duximus cum africo bello urgerentur. [12] Pro his impertitis, furiosum iuvenem sequentes, oppugnatum patriam nostram veniunt!  Atque utinam pro decore tantum hoc vobis et non pro salute esset certamen!  [13] Non de possessione Siciliae ac Sardiniae, de quibus quondam agebatur, sed pro Italia vobis est pugnandum!  [14] Nec est alius a tergo exercitus qui, nisi nos vincimus, hosti obsistat, nec Alpes aliae sunt, quas dum superant comparari nova possint praesidia. Hic est obstandum, milites, velut si ante romana moenia pugnemus.  [15] Unusquisque se non corpus suum, sed coniugem ac liberos parvos armis protegere putet; nec domesticas solum agitet curas, sed identidem hoc animo reputet, nostras nunc intueri manus Senatum populumque romanum; qualis nostra vis virtusque fuerit, talem deinde fortunam illius urbis ac romani imperii fore. »

 

 

10)  quo adversus...soletis pugnare :  prop. relativa , il cui antecedente è  eo  animo ;  velim :  cong. ottativo ;  velut si...ferentes :  prop.  comparativa   ipotetica.

 11)  Licuit :  falso condizionale , nel senso di «sarebbe stato lecito»;  clausos : riferito  a  hostes  sott.;  ultimo supplicio humanorum :  apposizione  di  fame , che è  ablat.  strumentale ;  licuit : come il precedente;  tutelae nostrae : dativo di destinazione;  cum...urgerentur :  cum  con valore temporale.

 12)  Pro his : nel senso di «in cambio di questi benefici»;  impertitis :  part.  congiunto , dal verbo  impertio ;  oppugnatum :  supino  in  -um  con valore finale in  presenza di un verbo di moto;  utinam...esset certamen : cong. ottativo.

 13)  de quibus...agebatur : prop. relativa;  pro Italia : qui  pro  ha valore di «in  favore».

 14)  obsistat :  cong. potenziale ;  dum superant : sogg. sott.  Carthaginienses ;  velut si...pugnemus : compar. ipotetic.

 15)  putet :  cong. esortativo , come i segg.  agitet, reputet ;  nostras  nunc...romanum :  prop. infinitiva  dipendente da  reputet ;  qualis...fuerit : prop.  relativa al  cong. obliquo ;  talem...fore : prop. infinitiva retta da  reputet.