Livio, Ab urbe condita, XXI, 4,
2-6
Valutazione:
§
comprensione del
brano p.4
§
individuazione delle
strutture morfosintattiche p. 4
§
scelta lessicale p.2
Tempo: 2 ore
Ritratto di Annibale: grande
somiglianza con il padre, pronto sia a obbedire che a comandare, amato sia dai
superiori che dall'esercito, coraggioso e prudente, infaticabile e
resistentissimo, moderato e frugale, il primo a entrare in battaglia, l'ultimo
a ritirarsi. Fra tutte queste virtů il "vizio" di essere cartaginese:
crudele, falso, cinico.
[2] Missus Hannibal in Hispaniam
primo statim adventu omnem exercitum in se convertit; Hamilcarem iuvenem
redditum sibi veteres milites credere, eundem vigorem in vultu vimque in
oculis, habitum oris lineamentaque intueri. Deinde brevi effecit, ut pater in
se minimum momentum ad favorem conciliandum esset. [3] Numquam ingenium idem ad
res diversissimas, parendum atque imperandum, habilius fuit. Itaque haud facile
discerneres, utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium
quemquam praeficere malle, ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, neque
milites alio duce plus confidere aut audere. Plurimum audaciae ad pericula
capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. [4] Nullo labore aut
corpus fatigari aut animus vinci poterat.
Caloris ac frigoris patientia par; cibi potionisque desiderio naturali,
non voluptate modus fěnitus; vigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata
tempora: id, quod gerendis rebus superesset, quieti datum; ea neque molli
strato neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi
iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. [5] Vestitus nihil
inter aequales excellens; arma atque equi conspiciebantur. Equitum
peditumque idem longe primus erat, princeps
in proelium ibat, ultimus conserto proelio excedebat. [6] Has tantas
viri virtutes ingentia vitia aequabant: inhumana crudelitas, perfidia plus quam
Punica, nihil veri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla
religio.
2) Hamilcarem iuvenem : cioč Amilcare Barca , padre di
Annibale ; redditum : sott.
esse , infinitiva dipendente da credere ; credere...
intueri : infiniti storici da
rendere con imperfetti indicativi;
dein : sta per deinde ; ut pater...conciliandum esset :
completiva volitiva di effecit ;
pater in se : nel senso della rassomiglianza del padre in lui.
3) parendum atque
imperandum : sono apposizioni di res
diversissimas ; discerneres : cong. potenz. ; utrum...esset : prop.
interrogativa indiretta disgiuntiva; malle... confidere... audere : altri
infiniti storici; praefěcere : nel
senso di «preporre, scegliere come
capo», č retto da malle ; ubi quid... agendum esset : prop. temporale con congiuntivo eventuale
; audaciae : genitivo partitivo
di plurimum ; ad pericula capessenda : gerundivo
con valore finale.
4) Nullo labore : ablat.
strumentale compl. di causa efficiente
; poterat : falso condizionale ; patientia par : sono due nominativi
concordati, sott. fuit ; modus finitus : sott. fuit , nel senso di «limitata era la misura» del cibo e del
bere, regge gli ablativi di strumentali di limitazione desiderio
e cupiditate , cioč, Annibale
si nutriva per quanto era necessario (
desiderio ), non per ingordigia;
discriminata tempora :
sott. fuerunt ; id : sottinteso temporis ; quod...
superesset : prop. relativa
con congiuntivo potenziale;
gerendis rebus : gerundivo al dativo, retto da superesset ; datum :
sott. erat ; ea ( quies ) accersita : da accerso , sott. erat ;
militari sagulo : ablativo strumentale;
opertum...iacentem : participi
congiunti con eum ( Hannibalem )
sottinteso.
5) longe primus :
superlativo assoluto; conserto proelio
: ablativo assoluto .