Livio, Ab urbe condita, XXI, 4, 2-6

 

Valutazione:

§         comprensione del brano p.4

§         individuazione delle strutture morfosintattiche p. 4

§         scelta lessicale p.2

 

Tempo: 2 ore

 

 

Ritratto di Annibale: grande somiglianza con il padre, pronto sia a obbedire che a comandare, amato sia dai superiori che dall'esercito, coraggioso e prudente, infaticabile e resistentissimo, moderato e frugale, il primo a entrare in battaglia, l'ultimo a ritirarsi. Fra tutte queste virtů il "vizio" di essere cartaginese: crudele, falso, cinico.

 

[2] Missus Hannibal in Hispaniam primo statim adventu omnem exercitum in se convertit; Hamilcarem iuvenem redditum sibi veteres milites credere, eundem vigorem in vultu vimque in oculis, habitum oris lineamentaque intueri. Deinde brevi effecit, ut pater in se minimum momentum ad favorem conciliandum esset. [3] Numquam ingenium idem ad res diversissimas, parendum atque imperandum, habilius fuit. Itaque haud facile discerneres, utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium quemquam praeficere malle, ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, neque milites alio duce plus confidere aut audere. Plurimum audaciae ad pericula capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. [4] Nullo labore aut corpus fatigari aut animus vinci poterat.  Caloris ac frigoris patientia par; cibi potionisque desiderio naturali, non voluptate modus fěnitus; vigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata tempora: id, quod gerendis rebus superesset, quieti datum; ea neque molli strato neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. [5] Vestitus nihil inter aequales excellens; arma atque equi conspiciebantur.  Equitum peditumque idem longe primus erat, princeps  in proelium ibat, ultimus conserto proelio excedebat. [6] Has tantas viri virtutes ingentia vitia aequabant: inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil veri, nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla religio.

 

 

 

2)  Hamilcarem iuvenem : cioč  Amilcare Barca , padre di  Annibale ;  redditum :  sott.  esse ,  infinitiva  dipendente da  credere ;  credere... intueri :  infiniti storici  da  rendere con imperfetti indicativi;  dein : sta per  deinde ;  ut pater...conciliandum  esset :  completiva volitiva  di  effecit ;  pater in se : nel senso della rassomiglianza  del padre in lui.

 3)  parendum atque imperandum : sono apposizioni di  res diversissimas ;  discerneres :  cong. potenz. ;  utrum...esset :  prop. interrogativa indiretta  disgiuntiva;   malle... confidere... audere : altri infiniti storici;  praefěcere : nel senso di  «preporre, scegliere come capo», č retto da  malle ;  ubi quid... agendum esset :  prop. temporale  con  congiuntivo eventuale ;  audaciae :  genitivo partitivo  di  plurimum ;  ad pericula capessenda :  gerundivo  con valore finale.

 4)  Nullo labore : ablat. strumentale compl. di  causa efficiente ;  poterat :  falso  condizionale ;  patientia par : sono due nominativi concordati, sott.  fuit ;  modus  finitus : sott.  fuit , nel senso di «limitata era la misura» del cibo e del bere, regge gli  ablativi di  strumentali di limitazione   desiderio  e  cupiditate , cioč, Annibale si  nutriva per quanto era necessario ( desiderio ), non per ingordigia;  discriminata  tempora : sott.  fuerunt ;  id : sottinteso  temporis ;  quod... superesset :  prop.  relativa  con congiuntivo potenziale;  gerendis rebus : gerundivo al dativo, retto da   superesset ;  datum : sott.  erat ;  ea  ( quies )  accersita : da  accerso , sott. erat ;  militari sagulo : ablativo strumentale;  opertum...iacentem :  participi congiunti  con   eum  ( Hannibalem ) sottinteso.

 5)  longe primus : superlativo assoluto;  conserto proelio :  ablativo assoluto .