Livio, Ab Urbe condita, XXI, 43, 1-5
Tempo: 2 ore
Valutazione:
§
comprensione del
brano p.4
§
individuazione delle
strutture morfosintattiche p. 4
§
scelta lessicale p.2
Nel
capitolo precedente Annibale,per disporre le truppe nello stato d'animo della
battaglia del Ticino, fa combattere in duello i montanari prigionieri. Dopo
averli così accesi di spirito bellico arringa i suoi soldati paragonando la
sorte dei duellanti vincitori alla loro . Continua dicendo che alla destra e
alla sinistra vi sono due mari, ma non navi per fuggire: intorno il Po, alle
spalle le Alpi già valicate, quindi non bisogna far altro che vincere o morire.
Se si trattasse di recuperare Sicilia e Sardegna sarebbe un premio già
sufficiente, ma qui si tratta di impadronirsi di tutto ciò che i Romani
possiedono: ora finalmente riceveranno la giusta ricompensa di tante fatiche .
[1]
Cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde advocata
ita apud eos locutus fertur: «Si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo
ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna vestra habueritis, vicimus,
milites: neque enim spectaculum modo illud, sed quaedam veluti imago vestrae
condicionis erat. [2]Ac nescio an maiora vincula maioresque necessitates vobis
quam captivis vestris fortuna circumdederit: dextra laevaque duo maria
claudunt, nullam ne ad effugium quidem navem habentibus; circa Padus amnis,
maior Padus ac violentior Rhodano; a tergo Alpes urgent, vix integris vobis ac
vigentibus transitae. [3] Hic vincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti
occurristis. Et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposuit, praemia
vobis ea victoribus proponit quibus ampliora homines ne ab Diis quidem
inmortalibus optare solent. [4] Si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus
nostris ereptas nostra virtute recuperaturi essemus, satis tamen ampla pretia
essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne
vestrum cum ipsis dominis futurum est. [5]
In hanc tam opimam mercedem, agitedum, Diis bene iuvantibus, arma capite. Satis
adhuc in vastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum
emolumentum tot laborum periculorumque vestrorum vidistis; tempus est iam
opulenta vos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum
itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. Hic vobis
terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit».
1) Cum...dimisisset : cum narrativo il cui ogg. è sic adfectos (sott. milites );
aliquot spectatis paribus : abl.
assoluto . Puoi tradurre: «dopo
aver licenziato i soldati così
entusiasmati per aver assistito allo spettacolo di alquante coppie di duellanti»;
contione... advocata : ablat. assoluto;
locutus fertur : costruzione
personale di feror ; quem...habuistis : relativa prolettica
di eundem ; si...eundem...habueritis : prop. condizionale ; in alienae sortis exemplo : si
riferisce allo spettacolo a cui avevano
appena assistito delle coppie di duellanti.
2)
an...circumdederit : prop. interr.
indir. dubitativa con il cong. perfetto
per anteriorità rispetto a nescio ;
claudunt : sott. vos ; habentibus : da intendersi preferibilmente come un ablativo assol.
(sott. vobis ) con sfumatura
avversativa, piuttosto che un dativo di svantaggio retto da
claudunt che assumerebbe
forma intransitiva; vobis :
dativo di agente retto da transitae , cui concordano integris
ac vigentibus.
3)
vincendum aut moriendum : sott.
est ; ubi...occurristis : prop. temporale ; eadem fortuna : sogg. di
proponit ; quibus...solent :
prop. relativa il cui antecedente
è vobis..victoribus.
4)
Si...recuperaturi essemus, essent :
periodo ipotetico dell'irrealtà; ereptas :
part. congiunto con Siciliam ac Sardiniam , regge l'ablativo
propriamente detto parentibus nostris.
5)
agitedum : II pers. plur. dell'imperativo di ago usato come
interiezione, nel senso di «orsù»,
«suvvia»; Diis bene iuvantibus : ablat.
assoluto; consectando : gerundio ablat. strum., regge l'acc. pecora ;
emensos : part. perf. del verbo
ementior , letteralm. «misurare», congiunto con vos , che è il sogg. dell'oggettiva opulenta vos...mereri . Regge
l'accusativo tantum itineris (in cui
itineris è genit.
partit. ); fortuna : sogg.
di dedit ; emeritis stipendiis ;: ablat. assoluto, nel senso di «terminato il servizio militare», cioè
«finita la guerra».