Livio, Ab Urbe condita, XXI, 43, 1-5

 

Tempo: 2 ore

 

Valutazione:

§         comprensione del brano p.4

§         individuazione delle strutture morfosintattiche p. 4

§         scelta lessicale p.2

 

Nel capitolo precedente Annibale,per disporre le truppe nello stato d'animo della battaglia del Ticino, fa combattere in duello i montanari prigionieri. Dopo averli così accesi di spirito bellico arringa i suoi soldati paragonando la sorte dei duellanti vincitori alla loro . Continua dicendo che alla destra e alla sinistra vi sono due mari, ma non navi per fuggire: intorno il Po, alle spalle le Alpi già valicate, quindi non bisogna far altro che vincere o morire. Se si trattasse di recuperare Sicilia e Sardegna sarebbe un premio già sufficiente, ma qui si tratta di impadronirsi di tutto ciò che i Romani possiedono: ora finalmente riceveranno la giusta ricompensa di tante fatiche .

 

[1] Cum sic aliquot spectatis paribus adfectos dimisisset, contione inde advocata ita apud eos locutus fertur: «Si, quem animum in alienae sortis exemplo paulo ante habuistis, eundem mox in aestimanda fortuna vestra habueritis, vicimus, milites: neque enim spectaculum modo illud, sed quaedam veluti imago vestrae condicionis erat. [2]Ac nescio an maiora vincula maioresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit: dextra laevaque duo maria claudunt, nullam ne ad effugium quidem navem habentibus; circa Padus amnis, maior Padus ac violentior Rhodano; a tergo Alpes urgent, vix integris vobis ac vigentibus transitae. [3] Hic vincendum aut moriendum, milites, est, ubi primum hosti occurristis. Et eadem fortuna, quae necessitatem pugnandi imposuit, praemia vobis ea victoribus proponit quibus ampliora homines ne ab Diis quidem inmortalibus optare solent. [4] Si Siciliam tantum ac Sardiniam parentibus nostris ereptas nostra virtute recuperaturi essemus, satis tamen ampla pretia essent: quidquid Romani tot triumphis partum congestumque possident, id omne vestrum cum ipsis dominis futurum est. [5] In hanc tam opimam mercedem, agitedum, Diis bene iuvantibus, arma capite. Satis adhuc in vastis Lusitaniae Celtiberiaeque montibus pecora consectando nullum emolumentum tot laborum periculorumque vestrorum vidistis; tempus est iam opulenta vos ac ditia stipendia facere et magna operae pretia mereri, tantum itineris per tot montes fluminaque et tot armatas gentes emensos. Hic vobis terminum laborum fortuna dedit; hic dignam mercedem emeritis stipendiis dabit».

 

1)  Cum...dimisisset :  cum  narrativo  il cui ogg. è  sic adfectos  (sott.  milites );  aliquot spectatis paribus :  abl. assoluto . Puoi tradurre: «dopo aver licenziato i  soldati così entusiasmati per aver assistito allo spettacolo di alquante coppie di  duellanti»;  contione... advocata : ablat. assoluto;  locutus fertur : costruzione  personale di  feror ;  quem...habuistis :  relativa prolettica  di  eundem ;  si...eundem...habueritis :  prop. condizionale ;  in alienae sortis exemplo : si riferisce  allo spettacolo a cui avevano appena assistito delle coppie di duellanti.

 2)  an...circumdederit :  prop. interr. indir.  dubitativa con il cong. perfetto per  anteriorità rispetto a  nescio ;  claudunt : sott.  vos ;  habentibus : da intendersi  preferibilmente come un ablativo assol. (sott.  vobis ) con sfumatura avversativa,  piuttosto che un  dativo di svantaggio  retto da  claudunt  che assumerebbe forma  intransitiva;  vobis :  dativo di agente  retto da  transitae , cui concordano  integris  ac vigentibus.

 3)  vincendum aut moriendum : sott.  est ;  ubi...occurristis :  prop. temporale ;  eadem fortuna : sogg. di  proponit ;  quibus...solent : prop. relativa il cui  antecedente è  vobis..victoribus.

 4)  Si...recuperaturi essemus, essent :   periodo ipotetico  dell'irrealtà;  ereptas :  part. congiunto  con  Siciliam ac Sardiniam , regge l'ablativo propriamente detto  parentibus nostris.

 5)  agitedum : II pers. plur. dell'imperativo di  ago  usato come interiezione, nel  senso di «orsù», «suvvia»;  Diis bene iuvantibus : ablat. assoluto;  consectando :  gerundio ablat. strum., regge l'acc.  pecora ;  emensos : part. perf. del verbo  ementior , letteralm. «misurare», congiunto con  vos , che è il sogg. dell'oggettiva  opulenta vos...mereri . Regge l'accusativo  tantum itineris  (in cui  itineris  è  genit.  partit. );  fortuna : sogg. di  dedit ;  emeritis stipendiis ;: ablat. assoluto, nel senso di  «terminato il servizio militare», cioè «finita la guerra».